تفاوت پته و ترمه

پته و ترمه هر دو از منسوجات سنتی و شناخته شده ایرانی هستند و به دلیل استفاده از نقش های سنتی، رنگ های متنوع و کاربردهای تزئینی، گاهی در نگاه اول شبیه به هم به نظر می رسند. اما تفاوت این دو فقط در طرح و ظاهر نیست؛ روش ایجاد نقش، ساختار پارچه و شیوه تولید پته و ترمه با یکدیگر تفاوت اساسی دارد.
مهم ترین تفاوت را می توان این طور خلاصه کرد:
در پته، نقش با دوخت روی زمینه ایجاد می شود؛ اما در ترمه، نقش در ساختار بافت پارچه شکل می گیرد.
همین تفاوت، پایه اصلی شناخت پته و ترمه است.

پته چیست؟

پته یکی از رودوزی های سنتی کرمان است که در آن نقش و نگار روی پارچه زمینه، که معمولا شال پته نامیده می شود، با نخ و سوزن اجرا می شود.

در تولید پته، ابتدا طرح روی شال خام ایجاد می شود. سپس دوزنده بر اساس طرح، قسمت های مختلف را با دوخت های دستی اجرا می کند. پس از پایان دوخت نیز پته شسته و اتوکشی می شود تا برای استفاده آماده شود.

بنابراین پته در اصل رودوزی روی یک زمینه پارچه پشمی است؛ یعنی نقش نهایی آن نتیجه دوخت نخ روی پارچه پشمی است.

یکی از ویژگی های مهم پته همین دست دوز بودن آن است. برای آشنایی کامل مقاله پته چیست را بخوانید.

ترمه چیست؟

ترمه یک پارچه نقش دار و بافته شده است که نقش آن در فرایند بافت پارچه شکل می گیرد.

در ترمه، تار و پود در کنار یکدیگر قرار می گیرند و با شیوه بافت، نقش و طرح پارچه ایجاد می شود. در ترمه های سنتی موادی مانند پشم، کرک و ابریشم مورد استفاده بوده اند.

بنابراین برخلاف پته، قرار نیست بعد از آماده شدن یک پارچه ساده، نقش اصلی ترمه با نخ و سوزن روی آن دوخته شود؛ خود ساختار بافت پارچه در شکل گیری نقش ترمه نقش دارد.

تفاوت اصلی پته و ترمه چیست؟

اگر بخواهیم تفاوت این دو را خیلی ساده بیان کنیم:

ویژگی	پته	ترمه
ماهیت	رودوزی سنتی	پارچه بافته شده
روش ایجاد نقش	دوخت روی زمینه	ایجاد نقش در فرایند بافت
ابزار اصلی ایجاد نقش	نخ و سوزن	دار یا دستگاه بافندگی
ساختار	زمینه پارچه + دوخت	تار و پود بافته شده
خاستگاه شناخته شده	کرمان	در ایران با شهرها و مراکز مختلف تولید
زمان تولید	به میزان و ظرافت دوخت بستگی دارد	به نوع بافت و روش تولید بستگی دارد

پس اگر یک نقش سنتی را روی پارچه می بینید، فقط از روی طرح نمی توان گفت آن محصول پته است یا ترمه. باید به نحوه ایجاد نقش نیز توجه کرد.

تفاوت پته و ترمه از نظر روش ایجاد نقش

این مهم ترین تفاوت این دو هنر است.

در پته، ابتدا زمینه آماده می شود و سپس دوزنده قسمت های مختلف طرح را با نخ می دوزد. در واقع اگر دوخت های روی سطح پارچه را کنار بگذاریم، نقش اصلی پته به شکل فعلی خود وجود نخواهد داشت.

اما در ترمه، نقش بخشی از ساختار پارچه است و هنگام بافت ایجاد می شود. تار و پود با نظم مشخصی در کنار یکدیگر قرار می گیرند و نتیجه این فرایند، پارچه ای است که طرح در ساختار خود آن شکل گرفته است.

به زبان ساده:

پته = نقش دوخته شده روی پارچه

ترمه = نقش ایجاد شده در بافت پارچه

این تفاوت باعث می شود پته و ترمه، با وجود شباهت های ظاهری، از نظر شیوه تولید دو نوع منسوج متفاوت باشند.

تفاوت پته و ترمه از نظر جنس و ساختار

پته معمولا از یک زمینه پارچه ای تشکیل شده که نقش آن با نخ های رنگی دوخته می شود. در نتیجه هنگام لمس یا بررسی سطح پته، می توان برجستگی و بافت حاصل از دوخت را روی زمینه مشاهده کرد.

در ترمه، ساختار اصلی خود پارچه از تار و پود تشکیل شده است و طرح نیز از نحوه قرار گرفتن و بافته شدن این اجزا شکل می گیرد.

در ترمه های سنتی از الیافی مانند پشم، کرک و ابریشم استفاده شده است. البته امروزه ترمه در کیفیت ها و شیوه های تولید متفاوتی عرضه می شود و نمی توان یک جنس مشخص را به تمام ترمه های موجود در بازار نسبت داد.

بنابراین صرفا از روی جنس نخ یا نرمی پارچه نمی توان پته و ترمه را از یکدیگر تشخیص داد؛ روش شکل گیری نقش معیار مهم تری است.

تفاوت مراحل تولید پته و ترمه

در تولید ترمه ابتدا مواد اولیه آماده و نخ ها برای بافت آماده می شوند. سپس مراحل مربوط به آماده سازی دستگاه و چله کشی انجام می شود و پارچه بافته می فرایند تولید این دو نیز به دلیل تفاوت در ماهیتشان متفاوت است.

مراحل کلی تولید پته

در تولید پته، ابتدا طرح روی شال خام مشخص می شود. سپس دوزنده حرفه ای با توجه به طرح و رنگ بندی، دوخت قسمت های مختلف را انجام می دهد. پس از تکمیل دوخت، محصول شسته و اتوکشی می شود. برای دیدن انواع دوخت های پته اینجا کلیک کنید.

به همین دلیل بخش مهمی از زمان تولید پته مربوط به اجرای دستی دوخت ها است.

مراحل کلی تولید ترمه

در تولید ترمه ابتدا مواد اولیه آماده و نخ ها برای بافت آماده می شوند. سپس مراحل مربوط به آماده سازی دستگاه و چله کشی انجام می شود و پارچه بافته می شود.

در این فرایند، نقش همزمان با بافت پارچه شکل می گیرد.

بنابراین تفاوت اصلی این دو فرایند این است که:

در پته، تولید نقش مرحله ای جدا از آماده شدن زمینه است و با دوخت انجام می شود؛ در ترمه، نقش در همان فرایند بافت پارچه شکل می گیرد.

چرا بعضی از ترمه ها و پته ها شبیه هم هستند؟

یکی از سوال هایی که هنگام مقایسه این دو محصول پیش می آید این است که اگر پته و ترمه متفاوت هستند، چرا بعضی از طرح های آنها شبیه یکدیگر است؟

دلیلش این است که نقش های سنتی ایرانی محدود به یک هنر یا یک نوع منسوج نیستند. نقش هایی مانند بته جقه، گل و بوته و برخی طرح های اسلیمی در هنرها و منسوجات مختلف استفاده شده اند.

بنابراین شباهت یک طرح به تنهایی به معنی یکی بودن پته و ترمه نیست.

ممکن است یک نقش مشابه در هر دو دیده شود، اما شیوه اجرای آن کاملا متفاوت باشد؛ در پته نقش با دوخت ایجاد شده و در ترمه همان نقش در ساختار بافت پارچه شکل گرفته است.

به همین دلیل برای تشخیص پته از ترمه، نباید فقط به طرح نگاه کرد.

تفاوت طرح های پته و ترمه

در پته، نقش ها معمولا به صورت ترکیبی از گل، بوته، درخت، طرح های محرابی، بته و دیگر نقوش سنتی اجرا می شوند. میزان دوخت و جزئیات طرح نیز می تواند از یک پته به پته دیگر متفاوت باشد.
ترمه نیز دارای نقش های سنتی متنوعی است و طرح هایی مانند بته جقه، گل شاه عباسی، گل و بوته، شاخ گوزنی و نقش های اسلیمی در آن دیده می شود.
بنابراین نمی توان گفت:
«اگر طرح بته جقه بود، حتما ترمه است.»
یا:
«اگر طرح گل و بوته بود، حتما پته است.»
طرح به تنهایی معیار مناسبی برای تشخیص نیست؛ باید ببینیم این طرح چگونه روی محصول ایجاد شده است.

مقاله انواع طرح های پته دوزی اینجاست.

تفاوت پته دوزی و ترمه دوزی چیست؟

اینجا یک اشتباه رایج وجود دارد: ترمه با ترمه دوزی یکی نیست.

ترمه یک نوع پارچه است، اما ترمه دوزی به تزئین و دوخت روی پارچه ترمه گفته می شود.

در ترمه دوزی ممکن است از موادی مانند سرمه، منجوق، مروارید و نخ های مختلف برای تزئین پارچه استفاده شود و دوخت های تزئینی روی آن اجرا شود.

پس اگر بخواهیم اصطلاحات را دقیق از هم جدا کنیم:

• پته: محصولی از رودوزی سنتی که نقش آن با دوخت روی زمینه ایجاد می شود.
• پته دوزی: هنر اجرای این دوخت ها روی زمینه پته.
• ترمه: پارچه ای که نقش آن در فرایند بافت ایجاد می شود.
• ترمه دوزی: دوخت و تزئین روی پارچه ترمه.

بنابراین مقایسه «پته» با «ترمه دوزی» از نظر فنی مقایسه دو چیز هم جنس نیست؛ همان طور که «پته دوزی» و «ترمه» نیز دقیقا در یک دسته قرار نمی گیرند.

آیا پته و ترمه هر دو دستباف هستند؟

این موضوع را نباید با یک جمله کلی پاسخ داد.

پته های دست دوز به دلیل اجرای نقش با نخ و سوزن توسط دوزنده، بخش مهمی از ارزش و زمان تولید خود را از کار دستی می گیرند.

اما درباره ترمه باید بین ترمه سنتی و محصولات امروزی تفاوت قائل شد. ترمه در گذشته با روش های سنتی و روی دار بافته می شده، اما امروزه روش های تولید متنوعی وجود دارد و نمی توان گفت هر محصولی که با عنوان ترمه فروخته می شود حتما دستباف است.

بنابراین هنگام خرید، دستباف بودن را باید به عنوان یک ویژگی جداگانه از عنوان «ترمه» بررسی کرد.

همچنین می توانید مقالات تفاوت پته دوزی و گلدوزی و تفاوت پته دوزی و سوزن دوزی را مطالعه کنید.

پته گران تر است یا ترمه؟

نمی توان یک حکم کلی داد که همیشه پته گران تر از ترمه است یا برعکس.

قیمت پته به عواملی مانند:

• اندازه
• مقدار و تراکم دوخت
• ظرافت اجرای کار
• نوع نخ
• طرح
• رنگ بندی
• میزان کار دستی

بستگی دارد.

قیمت ترمه نیز به عواملی مانند جنس مواد اولیه، کیفیت بافت، نوع تولید، طرح و کیفیت محصول وابسته است.

بنابراین مقایسه قیمت فقط بر اساس نام «پته» یا «ترمه» نمی تواند نتیجه دقیقی بدهد.

کاربرد پته و ترمه چه تفاوتی دارد؟

هر دو محصول می توانند برای دکوراسیون و استفاده تزئینی مورد استفاده قرار بگیرند، اما شکل محصولات آنها متفاوت است.

پته به صورت محصولاتی مانند رومیزی پته، رانر پته، تابلو، پته بقچه، جانماز، کوسن پته و دیگر محصولات پته دوزی عرضه می شود.

ترمه نیز می تواند به صورت پارچه و محصولات مختلفی مانند رومیزی، کیف، لباس و محصولات تزئینی مورد استفاده قرار گیرد.

بنابراین تفاوت کاربردی آنها بیشتر به نوع محصول نهایی مربوط می شود و نمی توان گفت یکی فقط برای دکوراسیون و دیگری فقط برای کاربرد خاصی استفاده می شود.

پته بهتر است یا ترمه؟

این سوال پاسخ واحدی ندارد؛ چون پته و ترمه اساسا دو نوع هنر و منسوج متفاوت هستند.

اگر به دوخت دستی، جزئیات نقش، هنر پته دوزی و محصولات دست دوز کرمان علاقه دارید، پته انتخابی است که ویژگی های این هنر را در خود دارد.

اگر به پارچه های بافته شده با نقش های سنتی و ساختار بافت ترمه علاقه دارید، ترمه محصول متفاوتی است.

بنابراین بهتر است به جای اینکه بپرسیم «پته بهتر است یا ترمه»، ابتدا مشخص کنیم دنبال چه نوع محصولی هستیم.

برای خرید بهتر پته میتوانید از مقاله راهنمای خرید پته استفاده کنید.

سوالات متداول

آیا پته و ترمه یکی هستند؟

خیر. پته یک رودوزی سنتی است که نقش آن با دوخت روی زمینه ایجاد می شود، در حالی که ترمه یک پارچه بافته شده است و نقش آن در فرایند بافت شکل می گیرد.

آیا ترمه دوزی همان ترمه است؟

خیر. ترمه نام پارچه است و ترمه دوزی به دوخت و تزئین روی پارچه ترمه گفته می شود.

آیا طرح بته جقه مخصوص ترمه است؟

خیر. بته جقه در هنرها و منسوجات مختلف ایرانی دیده می شود و وجود این طرح به تنهایی برای تشخیص ترمه کافی نیست.

آیا پته قابل شستشو است؟

بله، اما برای حفظ کیفیت و رنگ آن بهتر است با آب سرد و شوینده ملایم شسته شود و از فشار دادن یا استفاده از مواد سفیدکننده خودداری شود. برای اطلاعات بیشتر مقاله شستشو و نگهداری پته را ببینید.

نوشته های مشابه

• 
  تفاوت پته و ترمه
  پته و ترمه هر دو از منسوجات سنتی و شناخته شده ایرانی هستند و به دلیل استفاده از نقش های
• 
  راهنمای کامل خرید پته، نکات طلایی یک خرید مطمئن
  تفاوت میان یک پته ساده و یک اثر باکیفیت عواملی مانند جنس زمینه، نوع نخ، کیفیت دوخت، میزان پوشش طرح،
• 
  ست هدیه صنایع دستی، هدیه ای فراتر ازیک کادو
  صنایع دستی به دلیل داشتن حس فرهنگی، هنر و ظرافت در ساخت، یکی از بهترین گزینه ها برای هدیه دادن