انواع طرح های پته دوزی

پته دوزی به دلیل تنوع چشمگیر نقش و نگارهای خود، یکی از ارزشمندترین هنرهای سنتی ایران به شمار می رود. مقاله پته دوزی چیست راهنمای جامع پته است. در این هنر اصیل، انواع طرح پته دوزی مانند بته جقه، ترنج، شمسه، محرابی، اسلیمی، سرو، بازوبندی و قهر و آشتی، هر کدام با الهام از فرهنگ، طبیعت و هنر ایرانی خلق شده اند و زیبایی و هویت خاصی به هر اثر می بخشند.

بعضی از این نقوش قدمت چند صد ساله دارن و از دل فرهنگ و باورهای ایرانی بیرون اومدن. در ادامه طرح های معروف پته دوزی کرمان رو یکی یکی با تاریخچه و معنای هر کدوم معرفی میکنم. با جهان نما همراه باشید.

1. طرح بته جقه

بته جقه شکل یک قطره یا برگ خمیده‌ است. این بته یکی از قدیمی ترین نمادهای ایران به حساب میاد. قدمتش به قبل از اسلام و حتی دوران ساسانی میرسد. این طرح به مرور در شال های کشمیر، قالی، ترمه و بعدتر در پته وارد شده است.

معنی بته جقه

• نماد زندگی
• رشد و زایش
• حرکت رو به بالا
• برکت
• قدرت درونی
• نماد فروتنی و استقامت

بته جقه یکی از محبوب ترین نقوش پته است.

شناخته شده ترین و امضای اصلی پته همین بته جقه است.

2. طرح قهر و آشتی

این طرح از دوره قاجار بیشتر دیده شده و از کنار هم قرار گرفتن دو بته تشکیل می شود.

معنی قهر و اشتی

• دو بته که پشت به هم هستن = قهر
• دو بته که رو به هم هستن = اشتی
• نماد رابطه، مهر، و برگشتن دل ها کنار هم

این طرح خیلی نمادین و احساسی است و روی رومیزی و تابلوهای پته زیاد استفاده میشه. همچنین این نقش خیلی توی پته‌های جهیزیه دیده می شود. چون قدیمی‌ها اعتقاد داشتند برای زندگی زوج‌ها خوش‌ یمن است.

3. طرح چهاربته

چاربته از ترکیب چهار بته جقه در چهار جهت ساخته شده است. ریشه اصلیش در باورهای چهار رکن طبیعته.

• چهار جهت اصلی
• چهار عنصر طبیعت (آب، باد، خاک، آتش)
• هماهنگی و نظم کیهانی

این نقش بیشتر توی پته‌های بزرگ، رومیزی‌های مجلسی و کارهای فاخر استفاده می شود.

طرح بازوبند محرابی

4. طرح بازوبندی

اسمش از «بازوبند»های قدیمی ایرانی اومده؛ بازوبند در قدیم یک تزیین لباس یا وسیله محافظتی بوده که روی بازو بسته میشده و نقشهای خاصی داشته. همان طرح ها بعدها وارد پته شده است.

یکی از نقش‌های خیلی قدیمی و ریشه‌دار پته است.

ویژگی نقش بازوبندی:

• فرم قفل‌ مانند یا حلقه‌ای
• دو طرف کار یک نوار خمیده
• وسط نقش با گل یا بته پر میشه

معنی بازوبندی

• نماد حفاظت و نیرو
• تکرار منظم نقوش هندسی
• قدرت و زیبایی ترکیب شده با نظم

طرح بازوبندی معمولا حاشیه های زیبا و منظم ایجاد میکند. این نقش پته معمولا روی پته‌های ارزشمندتر کار می شود و رسمی‌تر است.

برای دیدن انواع رومیزی سنتی از اینجا دیدن کنید.

5. طرح شمسه یا خورشیدی

شمسه از هنرهای دوره تیموری و صفوی وارد هنرهای ایرانی شد و نماد خورشید است.

شمسه یکی از خیره کننده‌ترین نقش‌های پته است.
معمولا وسط کار قرار میگیره و بقیه نقش‌ها دورش میچرخند.

شکل نقش

• ستاره‌ای
• دایره‌ای با پره‌های تیز
• یا موج‌دار

معنی شمسه:

• خورشید
• نور و روشنی
• مرکز جهان
• انرژی و حیات
• پته های شمسه معمولا پرکار، چشمگیر و بسیار مجلل دیده می شوند.

6. طرح درختی (درخت زندگانی)

درخت همیشه یکی از مهم ترین نمادهای هنر ایرانی بوده است؛ از درخت زندگی در تمدن های کهن تا نقوش درختی در قالی و جزو قدیمی‌ترین نمادهای هنر ایران است.
یک درخت با تنه باریک و شاخه‌های رو به بالا.

معنی نقش درختی

• رشد
• زایش
• امید
• ادامه نسل
• ریشه داشتن

پته های درختی معمولا ترکیب گل، پرنده و شاخه هم دارند.

7. طرح اسلیمی

اسلیمی ها سابقه هزار ساله دارن و در هنرهای مثل کاشی کاری، نگارگری و گچ بری همیشه حضور داشتن. اسلیمی‌ها از هنر اسلامی و درواقع از طبیعت الهام گرفتند.
هیچ خط صاف و خشک ندارد، همه‌چیز منحنی و زنده است. طرح های اسلیمی پته معمولا پرخط و بسیار نرم و پیچان هستند.

معنی اسلیمی

• جریان زندگی
• حرکت مداوم طبیعت
• هماهنگی و پیوستگی
• بی نهایت بودن

تقریبا ۹۰٪ پته‌ها از این نقوش استفاده میکنن چون ارتباط دهنده‌ی بقیه طرح‌ها هستن و کار رو یک‌دست میکنند.

8. طرح محرابی

این طرح از معماری ایرانی و شکل محراب های تاریخی الهام گرفته شده. مخصوصا در دوران صفوی رواج پیدا کرد.

شکلش مثل بالای محراب: یک قوسِ نوک‌تیز یا نیم‌دایره که دو طرفش گل و بوته است.

معنی محرابی

• آرامش
• معنویت
• نور و هدایت
• پاکی و تقدس

معمولا برای جلد قرآن پته، سجاده، تابلوهای دیواری و رومیزی های رسمی استفاده می شود.

9. طرح ترنج

ترنج یکی از قدیمی ترین نقوش ایرانی است که در قالی ایرانی سابقه طولانی دارد و بعدها وارد پته شد.

ترنج همان نقش بیضی یا دایره وسط قالی‌هاست.
در پته هم همین کاربرد رو دارد.

ویژگی‌ها

• وسط کار
• اطرافش پر از گل و بته

معمولا طرح‌های ریز داخلش هست.

معنی ترنج

• مرکز و هویت یک اثر
• نماد قلب یا مرکزیت جهان
• نقطه تمرکز زیبایی

پته های ترنج معمولا یک طرح مرکزی بزرگ دارند که از دور هم چشمگیر دیده می شوند.

10. طرح طاووس

طرح طاووس از دوران ساسانی تا صفوی در هنر ایرانی حضور داشته است. نماد زیبایی و جاودانگیه.

معنی طاووس

• زیبایی و شکوه
• جاودانگی
• پاکی و نور
• پیام‌آوری

این طرح معمولا برای پته های بسیار پرکار و نفیس استفاده میشود.

11. طرح شاه عباسی

این طرح از دوران صفوی و مخصوصا زمان شاه عباس اول وارد هنرهای ایرانی شد. گل های شاه عباسی در فرش، کاشی و مینیاتور هم زیاد دیده می شوند.

ویژگی‌ها

• گلبرگ‌های پیچیده
• خطوط خمیده و اسلیمی
• ترکیب با برگ‌های ریز

معنی شاه عباسی

• شکوه و زیبایی
• اصالت ایرانی
• زندگی سلطنتی

این گل ها معمولا خوش فرم، بزرگ و بسیار چشمگیر هستند.

12. طرح قلبی

این طرح از ترکیب گل ها و خطوط منحنی درست شده و در دوره قاجار رواج بیشتری پیدا کرد.

معنی قلبی

• عشق و مهر
• زیبایی و لطافت
• صمیمیت بین اعضای خانواده

طرح قلبی ظرافت و احساس بیشتری به پته میدهد.

13. نقش ماه و ستاره

این نقش گرچه کمتره، اما در برخی پته‌ها دیده می شود.

نشونه‌ها

• ستاره‌های ریز
• ماه هلالی کنار بته‌ها یا گل‌ها

معنی ماه و ستاره

• شب
• آرامش
• خیال
• آسمان و معنویت

14. نقش بته‌های ریز و ریزه‌ کاری‌ها

این ریزه‌کاری‌ها کنار نقش‌های بزرگ استفاده می شود.

• برگ‌های ریز
• گل‌های نقطه‌ای
• پیچک‌ها
• ساقه‌های پنهان

این ریزه‌ها باعث می شوند کل کار پر و چشمگیر شود.

اگر بخواهیم همه این طرح ها برای پته دوزی رو کنار هم تصور کنیم، میبینیم پته فقط یک رومیزی یا یک هنر دستی نیست؛ یک کتاب تصویریه از فرهنگ و تاریخ ایران. از بته جقه باستانی تا شمسه درخشان، از طاووس باشکوه تا اسلیمی های نرم و بی پایان، هر نقش داستان خودش رو داره.

معروف ترین طرح های پته

در میان نقش های متنوع پته دوزی کرمان، بعضی طرح ها به دلیل ترکیب بندی، ظاهر و کاربردشان شناخته شده تر هستند.

• طرح چهاربته
• طرح بازوبندی
• طرح بته جقه
• طرح درختی یا درخت زندگانی
• طرح وان یکاد

طرح پته ساده یا پرکار؟

طرح های پته از نظر میزان جزئیات و تراکم نقش با یکدیگر تفاوت دارند. بعضی طرح پته دوزی ساده هستند، در مقابل، طرح های پرکار از ریزه کاری های بیشتری تشکیل می شوند.

• طرح ساده و خلوت: برای افرادی مناسب است که ظاهر مینیمال تر و نقش های مشخص را ترجیح می دهند. این طرح ها در فضاهای کوچک یا دکوراسیون هایی که جزئیات زیادی دارند، می توانند انتخاب مناسبی باشند.
• طرح پرکار و شلوغ: برای کسانی مناسب است که به نقش و نگار فراوان و جلوه سنتی علاقه دارند. این طرح ها در فضاهای رسمی، رومیزی های مجلسی و تابلوهای تزئینی می توانند جلوه بیشتری داشته باشند.

انتخاب طرح در پته خام و پته دوخته

هنگام انتخاب طرح، باید به این نکته توجه کنید که پته خام هنوز دوخته نشده و قرار است نقش آن با سلیقه و مهارت دوزنده اجرا شود؛ اما در پته دوخته، نقش و میزان جزئیات از قبل مشخص است.

• در پته خام: اگر تجربه زیادی در پته دوزی ندارید، بهتر است طرحی با نقش های درشت تر و جزئیات قابل مدیریت انتخاب کنید. طرح های بسیار پرکار ممکن است به زمان و مهارت بیشتری برای دوخت نیاز داشته باشند.
• در پته دوخته: می توانید طرح را بر اساس ظاهر نهایی، رنگ بندی، تراکم دوخت و محل استفاده انتخاب کنید.

راهنمای انتخاب طرح پته

برای انتخاب طرح مناسب باید به زیبایی نقش، اندازه محصول، محل استفاده و هماهنگی آن با فضای اطراف دقت کرد.

• رومیزی: طرح های چهاربته، درختی، بازوبند محرابی و ترنج می توانند برای رومیزی مناسب باشند.
• تابلو: طرح درختی، محرابی، طاووس، وان یکاد و ساعت گزینه های مناسبی هستند. بهتر است طرحی انتخاب کنید که نقش اصلی آن در قاب به خوبی دیده شود.
• جانماز و سجاده: طرح محرابی به دلیل فرم قوس مانند و ارتباط بصری آن با محراب، انتخابی متناسب است.
• هدیه: طرح درختی، چهاربته و نقش های سنتی شاخص می توانند انتخاب های مناسبی باشند. برای انتخاب بهتر، سلیقه گیرنده، رنگ بندی محصول و رسمی یا روزمره بودن هدیه را در نظر بگیرید.

چطور نقش های پته را از یمدیگر تشخیص دهیم؟

برخی نقش های پته به دلیل استفاده از بته جقه، قاب بندی یا ترکیب چند نقش ممکن است در نگاه اول شبیه به هم به نظر برسند. برای تشخیص آن ها، به شکل نقش اصلی، تعداد اجزا و نحوه قرار گرفتن نقش ها در کنار هم توجه کنید.

تفاوت چهاربته و بازوبندی

در طرح چهاربته، چهار بته جقه عنصر اصلی ترکیب هستند و معمولا به شکلی متقارن رو به روی هم قرار می گیرند. در طرح بازوبندی، ویژگی شاخص تکرار منظم نقش ها و قاب ها یا نوارهای پیوسته است. بنابراین برای تشخیص، به ترکیب چهار بته مشخص در چهاربته و نظم قاب بندی در بازوبندی توجه کنید.

تفاوت چهاربته و بته جقه

بته جقه یک نقش منفرد با فرم خمیده شبیه قطره یا برگ است؛ چهاربته از کنار هم قرار گرفتن چهار بته جقه ساخته می شود. به بیان ساده، بته جقه یک نقش است، اما چهاربته ترکیبی از چند نقش بته جقه است.

تفاوت چهاربته و محرابی

چهاربته بر ترکیب چهار بته جقه تکیه دارد؛ اما در طرح محرابی، قوس بالایی و فرم کلی شبیه محراب، شاخص ترین نشانه است. در محرابی، قاب یا قوس نقش اصلی را در شکل کلی طرح دارد.

برای خرید اول کدام طرح پته مناسب است؟

اگر برای اولین بار قصد خرید پته دارید، بهتر است به جای انتخاب صرفا بر اساس نام یا شهرت طرح، ابتدا کاربرد محصول، میزان جزئیات و نوع پته را مشخص کنید.

• اگر پته خام می خرید: طرحی ساده تر با نقش های مشخص و فضای کافی برای دوخت انتخاب کنید. چنین طرحی به شما کمک می کند جزئیات نقش را بهتر دنبال کنید و دوخت آن را متناسب با مهارت خود پیش ببرید. طرح های بسیار ریز و پرکار ممکن است به زمان و دقت بیشتری نیاز داشته باشند.
• اگر پته دوخته می خرید: طرحی انتخاب کنید که با سلیقه و محل استفاده شما هماهنگ باشد. چهاربته برای علاقه مندان به ترکیب بندی متقارن، درختی برای کسانی که نقش های عمودی و پرجزئیات را دوست دارند و محرابی برای کاربردهایی مانند سجاده می تواند گزینه مناسبی باشد.
• اگر هنوز مطمئن نیستید: ابتدا اندازه محصول، رنگ زمینه و میزان شلوغی نقش را با فضای مورد نظر خود مقایسه کنید. مشاهده عکس کامل محصول و نمای نزدیک دوخت نیز به تصمیم گیری بهتر کمک می کند.

در فروشگاه پته ما همه مدل های پته مثل طرح پته دوزی ساده، پته دوخته، پته خام، پته یک متری و … موجود می باشد. همچنین برای اطلاعات بیشتر میتوانید راهنمای خرید پته را مطالعه کنید.

سوالات متداول

کدام طرح پته برای رومیزی مناسب تر است؟

طرح های چهاربته، درختی و ترنج می توانند برای رومیزی مناسب باشند. انتخاب نهایی به اندازه میز، رنگ بندی محیط و میزان جزئیات مورد علاقه شما بستگی دارد.

معروف ترین طرح های پته دوزی کدامند؟

بته جقه، چهاربته، بازوبندی، محرابی، درختی و ترنج از نقش های شناخته شده پته هستند. هر کدام ترکیب بندی و ظاهر متفاوتی دارند و برای کاربردهای مختلف استفاده می شوند.

نوشته های مشابه

• 
  20 جای دیدنی کرمان که حتما باید ببینی
  استان کرمان پهناورترین و متنوع ترین استان های ایران است؛ سرزمینی که وسعت زیادش باعث شده در هر گوشه آن،
• 
  انواع دوخت در پته دوزی
  پته دوزی هنری است بر گرفته از نقش و نگارهای متنوع، با شیوه های گوناگون دوخت. هر نوع دوخت، کاربرد،
• 
  انواع طرح های پته دوزی
  پته دوزی به دلیل تنوع چشمگیر نقش و نگارهای خود، یکی از ارزشمندترین هنرهای سنتی ایران به شمار می رود.